Nghĩ về một câu thành ngữ
Mỗi độ Tết đến, khi lòng người lắng lại sau những ồn ào tất bật, ta thường có xu hướng nghĩ sâu hơn về những điều tưởng chừng rất cũ. Sáng mùng Hai, tôi...
Mỗi độ Tết đến, khi lòng người lắng lại sau những ồn ào tất bật, ta thường có xu hướng nghĩ sâu hơn về những điều tưởng chừng rất cũ. Sáng mùng Hai, tôi chợt nghĩ về một câu thành ngữ mà ông bà ta vẫn thường nói: “Còn nước còn tát.”
Nghe qua thì giản dị lắm. Chỉ vài chữ mộc mạc như bùn đất ruộng đồng. Nhưng càng đi qua nhiều năm tháng, càng nếm đủ những ngọt bùi đắng cay của đời người, tôi càng thấy trong đó là cả một triết lý sống bền bỉ và thẳm sâu.
Hình ảnh người nông dân đứng giữa thửa ruộng khô nứt nẻ, cặm cụi dùng gàu tát từng vũng nước cuối cùng để cứu lúa, đó không chỉ là hành động lao động. Đó là niềm tin. Là sự không đầu hàng. Là quyết tâm không buông xuôi khi cơ hội chỉ còn mong manh như sợi chỉ.
“Còn nước còn tát” nghĩa là còn một chút hy vọng, còn một khả năng nhỏ bé nào đó, thì vẫn phải cố gắng. Tuyệt đối không được bỏ cuộc. Nó gần gũi với câu: “Chớ thấy sóng cả mà rã tay chèo.” Sóng có lớn đến đâu, tay chèo vẫn phải vững. Bởi chỉ cần còn chèo, thuyền còn cơ hội cập bến.
Ngược lại với nó là sự chùn chân, mỏi gối – là khi ta tự buông tay trước khi đời thực sự khép lại cánh cửa.
Tôi hiểu câu thành ngữ ấy không phải từ sách vở.
Tôi hiểu bằng chính đời mình.
Sau biến cố năm ấy, dù đã đi hết bệnh viện này đến bệnh viện khác, sau tất cả, tôi trở thành người liệt tứ chi. Hai tay luôn ép chặt vào ngực. Không thể tự ngồi nếu không có xe lăn. Khi nằm thì chỉ có thể nằm thẳng đuột, không thể trở mình. Mọi sinh hoạt cá nhân (một trăm phần trăm) đều phải nhờ người khác giúp đỡ. Hai mươi ba năm đã trôi qua trong tình trạng ấy…
Nếu không phải người trong cuộc, thật khó để hình dung sự bế tắc và bi đát của nó.
Có những ngày, sự sống chỉ còn là tồn tại. Có những sự sống không bằng cái chết…(mà tôi đã từng có thời nghĩ thế).
Nếu buông xuôi, có lẽ suốt đời tôi chỉ dính lưng vào một chiếc giường, hoặc ngồi lặng lẽ trên xe lăn nhìn đời trôi qua như một thước phim không tiếng nói.
Nhưng trong tôi, dù rất nhỏ bé, vẫn còn một “vũng nước” chưa cằn khô. Do đó tâm hồn dù có lúc đã héo úa, vẫn có thể hồi sinh.
Mười bảy năm đầu là quãng thời gian trầm lặng, vật vã để tự thay đổi nhận thức và tư duy. Tôi tự hỏi: mình còn làm được gì? Mình còn có thể chủ động được điều gì, dù là nhỏ nhất?
Rồi một ngày, tôi tập dùng mũi để bấm nút điều khiển ti vi.
Nghe qua có vẻ tầm thường. Nhưng để làm được điều ấy, tôi phải tập từng chút một, kiên nhẫn đến mức tưởng như vô vọng. Trước đó, mỗi lần muốn xem gì, tôi đều phải nhờ người khác bật giúp. Không chủ động. Không lựa chọn. Không tự do.
Khi tôi tự điều khiển được ti vi, đó không chỉ là bấm một cái nút. Đó là giành lại một phần chủ động của đời mình.
Từ chiếc ti vi ấy, tôi phát hiện ra có thể dùng Facebook. Trước đó tôi chỉ nghe các con nhắc đến cái tên ấy. Phiên bản Facebook trên ti vi lạc hậu và hạn chế, viết rất khó khăn, chậm chạp với từng ký tự, ban đầu là từng chữ một, từng chữ không có dấu. Nhưng rồi cứ thế mà tôi đã có bài viết đầu tiên, rất ngắn thôi.
Tôi mừng như được tái sinh.
Từng chữ không dấu, chậm chạp và vụng về, nhưng là chữ của tôi. Là tiếng nói của tôi. Là sự hiện diện của tôi giữa cuộc đời này.
Ba năm sau đó (2020–2023), kỹ năng viết của tôi dần khá hơn, bài cũng theo đó dần dài hơn, để nói được nhiều hơn. Và rồi cuối năm ấy, cháu Hồng Tuyến đã chế tạo cho tôi một chiếc bút cảm ứng đeo vào mũi để sử dụng iPad.
Đó thực sự là một bước tiến vĩ đại.
Từ chiếc ti vi hạn chế, tôi bước sang một không gian rộng mở. Facebook theo kịp thời đại. Năng suất viết tăng lên gấp nhiều lần. Tôi có thể sử dụng thêm nhiều tiện ích khác. Thế giới mở ra trước mắt – không phải bằng đôi tay, mà bằng một đầu mũi kiên trì và một ý chí không chịu tắt.
Bảy năm đến với Facebook – với tôi – dài như một hành trình tiến hóa. Từ cảm giác bất lực nguyên sơ đến một đời sống tinh thần phong phú giữa thời đại 4.0. Nhưng nếu hỏi điều gì làm nên hành trình ấy, tôi biết rõ: không chỉ là nỗ lực của riêng mình.
Đó là sự động viên của gia đình. Là tình thương của những người thân. Là những bàn tay nâng đỡ để tôi không buông. Là những like, những con tim…, những cmt của bạn bè.
Nếu ngày ấy tôi nghĩ: “Thôi, thế này là hết rồi”…
Nếu tôi chấp nhận chờ người khác bật hộ ti vi mãi mãi…
Nếu tôi không thử bấm một cái nút bằng mũi…
Thì có lẽ đời tôi đã khác.
Mấy ngày Tết vừa rồi, một câu chuyện của người bạn khiến tôi càng thấm thía câu thành ngữ ấy.
Chiều ba mươi Tết, anh mang máy tính ra quán cà phê để viết. Gần giao thừa, anh phát hiện ví tiền đã không cánh mà bay. Trong đó có tiền mặt và nhiều giấy tờ quan trọng: căn cước, bằng lái, thẻ ngân hàng…
Cảm giác ấy giữa thời khắc cuối năm – chắc hẳn nặng nề lắm. Nhưng anh cố tỏ ra vui vẻ để không làm mất không khí gia đình.
Anh gần như tin rằng: mất rồi.
Đến trưa mùng Một, về chúc Tết bố mẹ, mẹ anh nhận ra sự bất an. Gặng hỏi mãi, anh mới kể. Bà trầm ngâm rồi hỏi: “Con đã quay lại quán hỏi chưa?”.
Anh lắc đầu. Anh lập luận rằng vô ích thôi.
Nhưng người mẹ, bằng kinh nghiệm của một đời từng trải, chỉ nói một câu giản dị: “Còn nước còn tát. Dù ít hy vọng, vẫn hơn là không làm gì”.
Anh quay lại quán. Chủ quán lắc đầu. Tim anh như hụt xuống. Anh nghĩ: “Biết ngay mà”. Mệt mỏi, anh ngồi xuống chiếc ghế cũ – đúng chỗ mình đã ngồi hôm qua.
Rồi anh nhìn xuống.
Và giật bắn mình.
Chiếc ví nằm lọt thỏm dưới gầm ghế.
Nếu anh không nghe lời mẹ.
Nếu anh tiết kiệm vài bước chân vì thất vọng.
Nếu anh giữ nỗi buồn trong lòng mà không kể ra.
Thì có lẽ cả năm mới của anh đã mở đầu bằng một vết xước lớn.
Hai câu chuyện (một dài hai mươi ba năm, một chỉ vỏn vẹn hai ngày Tết) nhưng cùng chung một điểm: không bỏ cuộc khi hy vọng còn le lói.
“Còn nước còn tát” không phải là lạc quan mù quáng. Không phải là cố chấp bất chấp thực tế. Đó là thái độ sống: làm hết phần mình trước khi chấp nhận kết quả.
Bởi nhiều khi, điều ta tìm kiếm không nằm ở nơi xa xôi, mà chỉ nằm ngay dưới chiếc ghế mình vừa rời đi.
Bởi nhiều khi, sự thay đổi không đến từ phép màu, mà đến từ một cái bấm nút nhỏ bé.
Còn sống là còn hy vọng.
Hy vọng có thể nhỏ như hạt cát. Nhưng hạt cát ấy, nếu không bị thổi bay, có thể góp thành sa mạc. Một sa mạc của ý chí. Một vùng đất rộng lớn nơi con người tìm lại được chính mình.
Mùng Hai Tết, nghĩ về câu thành ngữ của ông bà, tôi thấy lòng mình ấm lại.
Năm mới mở ra phía trước. Chắc chắn sẽ còn khó khăn. Còn những ngày tưởng như cạn nước.
Nhưng chỉ cần ta còn đứng đó, còn muốn tát thêm một gàu nước cuối cùng – thì biết đâu, mầm xanh vẫn kịp hồi sinh.
Và biết đâu, chính trong khoảnh khắc ta định buông tay nhất, cuộc đời lại âm thầm đặt xuống trước mặt ta một điều kỳ diệu.